มอนเตสซอรี่ ตอนที่ 3 – กิจกรรมกระตุ้นประสาทสัมผัส

กิจกรรมกระตุ้นประสาทสัมผัส เป็นกิจกรรมที่สำคัญอีกอย่างหนึ่งของมอนเตสซอรี่ เพราะเด็กจะได้เรียนรู้ผ่านประสาทสัมผัสทั้ง 5 กิจกรรมประเภทนี้จะช่วยเพิ่มสติปัญหา ทำให้เด็กควบคุมตนเองได้ดี และเตรียมความพร้อมสำหรับกิจกรรมที่ยากและซับซ้อนขึ้น  เด็กจะเรียนรู้โดยการใช้ทั้งมือและความนึกคิด ( hand & mind) ในการทำกิจกรรม

ประสามสัมผัสทั้ง 5 มีอะไรบ้าง

  1. การมองเห็น คนส่วนใหญ่แล้วจะเรียนรู้จากการมองเห็น และเรียนผ่านการดูการสาธิตการทำกิจกรรมต่างๆ สำหรับมอนเตสซอรี่นั้น ได้แบ่งประสาทการรับรู้ด้านการมองเห็นออกเป็นส่วนๆ ได้แต่ มิติ (ขนาดของวัสถุ) สี และรูปร่าง
  2. การได้ยิน ผู้ใหญ่อย่างเรา ได้ยินเสียงต่างๆมากมาย และเราเลือกที่จะแยกหรือไม่รับฟังเสียงบางชนิดเพื่อที่จะมีสมาธิในการทำงานได้ดีขึ้น ดังนั้น มีเสียงบางเสียงที่เราไม่ได้ยินเลย เช่น เสียงของร่างกาย เสียงสั่นไหว หรือเสียงที่เบามากๆ แต่สำหรับเด็กแล้ว หูของเขาจะได้ยินเสียงเยอะมาก และได้ยินเสียงทุกอย่างๆในสิ่งแวดล้อมรอบตัว เด็กยังไม่มีความพร้อมในการเลือกรับฟังเสียง ดังนั้น เราจำเป็นต้องใช้คำพูดที่สั้นกระชับ เวลาที่เราพูดกับเด็ก เด็กเล็กมีความอ่อนไหวต่อน้ำเสียง ดังนั้นจึงเป็นช่วงเวลาที่สำคัญที่เด็กควรจะเริ่มเรียนดนตรี
  1. การสัมผัส      เด็กเรียนรู้ผ่านการจับและสัมผัสสิ่งของ ผิวของเด็กนั้นมีความละเอียดอ่อนและอ่อนไหวมากจนสามารถที่จะสัมผัสและรู้สึกถึงสิ่งต่างได้เป็นอย่างดี  มอนเตสซอรี่ได้แยกประสาทการสัมผัสออกเป็นสี่ประเภทคือ การสัมผัสพื้นผิว      การสัมผัสรูปร่าง การสัมผัสอุณหภูมิ และการสัมผัสความแตกต่างด้านน้ำหนัก
  2. การดมกลิ่น      กลิ่นสามารถช่วยเพิ่มและลดรสชาติของอาหาร ดังนั้น จืงเป็นสิ่งจำเป็นที่เด็กควรจะสามารถเชื่อมโยงอาหารและกลิ่นของมันได้
  3. รสชาติ      เด็กๆมีต่อมรับรสทั่วทั้งปาก ลิ้น และกระพุ้งแก้มด้วย พอเราอายุครบ 21 ปีก ต่อมรับรสชาติของเราจะลดลงเหลือเพียง      ¼ เท่านั้น พอเราอายุได้ 60 ปี เราจะเหลือปุ่มรับรสเหลืออยู่น้อยมากๆ      ตำแหน่งของปุ่มรับรสจะอยู่ที่ปลายลิ้น รับรสหวาน ข้างๆลิ้นรับรสเปรี้ยวและเค็ม      และโคนลิ้น รับรสขม

กิจกรรมประเภทนี้อาจจะดูเป็นเรื่องเล็กน้อย และง่ายดายสำหรับเรา แต่สำหรับเด็กเล็กๆแล้ว กิจกรรมพวกนี้เป็นเรื่องแปลกใหม่ และทำได้ไม่ง่ายนัก ก่อนที่จะเริ่มทำกิจกรรม เราควรจะดูอายุของลูกเราด้วย เพราะกิจกรรมประเภทนี้เด็กต้องทำตามลำดับขั้น และตามอายุ เด็กสองขวบครึ่ง ก็ควรจะทำกิจกรรมสำหรับเด็กสองขวบครึ่ง และเด็กสี่ขวบก็ไม่ควรจะทำกิจกรรมสำหรับเด็กที่อายุน้อยกว่านี้ ขอให้จำไว้ว่า กิจกรรมแต่ละอย่างจะนำไปสู่กิจกรรมที่ยากและมีความซับซ้อนมากขึ้น ดังนั้น จำเป็นมากๆที่เราต้องทำกิจกรรมตามลำดับ และเลื่อนระดับเมื่อลูกสามารถทำกิจกรรมนั้นๆได้คล่องแล้ว

ช่วงเวลาในการทำกิจกรรม 3 ช่วง

จุดประสงค์ของการใช้ขั้นตอนในการสอนลูกนั้น ก็เพื่อช่วยให้เรารู้ว่าลูกของเราเข้าใจและทำกิจกรรมได้ดีแค่ไหน ก่อนที่จะทำกิจกรรม เราควรจะให้ลูกได้ทำความรู้จักกับอุปกรณ์ต่างๆ และเราเองควรจะบอกคำศัพท์ที่เกี่ยวกับอุปกรณ์นั้นๆด้วย เช่น

ใหญ่ – เล็ก

หยาบ – เรียบ

เบา- หนัก

แข็ง- นิ่ม

ใหญ่ ใหญ่กว่า ใหญ่ที่สุด

เล็ก เล็กกว่า เล็กที่สุด

ใหญ่ เล็ก

สามช่วงสำคัญในการทำกิจกรรมตามแบบมอนเตสซอรี่ มีดังนี้

ช่วงแรก การทำความรู้จักและแยกแยะวัสดุอุปกรณ์ นี่เป็นช่วงที่เราบอกลูกว่าอุปกรณ์และวัสดุแต่ละชิ้น เรียกว่าอะไร เช่น “นี่คือ……..” บอกซ้ำๆ จนเรามั่นใจว่าลูกเรารู้แล้วว่าอุปกรณ์ชนิดนี้เรียกว่าอะไร

ช่วงที่สอง การรู้จักความแตกต่างของอุปกรณ์แต่ละชิ้น นี่เป็นช่วงที่เราถามลูก เพื่อให้มั่นใจว่า ลูกเรารู้จักอุปกรณ์นั้นๆดีแล้ว เช่น “หยิบ……..ให้แม่หน่อยสิคะ”

ช่วงที่สาม ความสามารถในการแยกแยะวัสดุที่มีความคล้ายคลึงกัน  เป็นช่วงที่เราถามลูกว่า อุปกรณ์ชื่ออะไร โดยเราชี้ไปที่อุปกรณ์และถามลูกว่า “อันนี้ เรียกว่าอะไรคะ” และถามจนลูกตอบได้ หากลูกตอบไม่ได้ เราก็สามารถช่วยลูกได้ และถามลูกอีกจนกระทั่งลูกตอบคำถามได้ถูกต้อง

กิจกรรมตึกสีชมพู (อายุ 2 ½ ถึง 4 ขวบ)

อุปกรณ์ ตึกสีชมพูของมอนเตสซอรี่ หากใครไม่มี สามารถใช้บล็อกไม้ที่มีขนาดลดหลั่นกันไปได้ค่ะ

การสาธิต

  1. วางตึกชมพู แยกชิ้น ไว้บนโต๊ะ เสื่อ หรือพรม
  2. เลือกชิ้นที่มีขนาดใหญ่ที่สุด และวางไว้ข้างหน้าลูก
  3. ค่อยวางชิ้นต่อไป และต่อช้าๆ ด้วยความระมัดระวัง เรียงจากชิ้นที่ใหญ่ที่สุด ไปจนถึงชิ้นที่เล็กที่สุด
  4. นับจำนวนของบล็อก
  5. บอกสีของมัน (ถ้าไม่มีสี ก็ไม่ต้องบอกค่ะ)
  6. พังบล็อกลง โดยบอกลูกว่า อันที่เบากว่าก็จะตกลงมา ส่วนอันที่หนักก็จะอยู่นิ่งไม่ไปไหน
  7. ใช้ สามช่วงสำคัญในการทำกิจกรรม

จุดประสงค์ ช่วยพัฒนาความสันพันธ์ของการเคลื่อนไหว การมองเห็นรูปเป็นมิติ

การควบคุมข้อผิดพลาด หากต่อตึกไม่ถูกต้อง ตึกก็จะพังลงมา หรือต่อโดยเรียงลำดับไม่ถูกต้อง

ตะกร้าผ้า (อายุ 2 ½ ถึง 5 ขวบ)

อุปกรณ์ ตะกร้า โดยใส่ผ้าที่ทำจากวัสดุต่างชนิดกัน ใส่ชนิดละสองชิ้น  โดยตัดผ้าแต่ละชิ้นเป็นสีเหลี่ยมจตุรัส (เช่น ผ้าฝ้าย ผ้าไหม ลูกฝูก ผ้าร่ม เป็นต้น)

การสาธิต

  1. ให้ลูกดูผ้าสามชนิด โดยจับคู่กันเป็นสามคู่ เลือกผ้าที่มีเนื้อผ้าแตกต่างกันให้มากที่สุด
  2. นำผ้ามาผสมและคละกัน แล้วให้ลูกจับคู่ผ้าที่เหมือนกัน และให้ลูกลองเอามือจับดูเนื้อผ้าดู
  3. เมื่อลูกเข้าใจขั้นตอนการทำกิจกรรมแล้ว เพิ่มจำนวนผ้าเข้าไปอีก
  4. สนับสนุนให้ลูกลองจับคู่ผ้า โดยเอาผ้าปิดตา และจับคู่ผ้าไปด้วย

จุดประสงค์ เพื่อพัฒนาประสาทด้านการสัมผัส

การควบคุมข้อผิดพลาด จับคู่ผ้าไม่ถูกต้อง

เกมความเงียบ (อายุ 2.6 ถึง 5 ขวบ)

อุปกรณ์ เสียงจากสิ่งแวดล้อม คนเรา

การสาธิต

  1. ขอให้ลูกนั่งข้างๆเรา และเงียบๆ
  2. อธิบายให้ลูกฟังว่า เราสามารถสร้างความเงียบได้โดยการนั่งนิ่งๆ และไม่เคลื่อนไหว
  3. บอกให้ลูกเงียบ และถามลูกว่า ลูกได้ยินเสียงอะไรบ้าง คุณสามารถลองให้ลูกหายใจเบาๆ นั่งนิ่งๆ เดินเบาๆ ฯลฯ
  4. บอกให้ลูกเดินไปที่ผนังอีกด้านหนึ่ง โดยเดินเบาๆ และให้กลับมาหาแม่เมื่อแม่กระซิบเรียกชื่อลูก
  5. ชวนลูกคุยเรื่องเสียงที่เงียบหรือเบา เช่น เสียงหายใจ เสียงลม เสียงใบไม้ไหว เสียงต่างๆในบ้าน เป็นต้น

จุดประสงค์ เพื่อตอบสนองความต้องการภายในและเพิ่มสมาธิ

การควบคุมข้อผิดพลาด ลูกได้ยินเสียงที่ตัวเองทำ

การเดินบนเส้น (อายุ 3 ถึง 5 ขวบ)

อุปกรณ์ เชือก หรือเส้นด้ายยาว 6 ฟุต (ใช้ช๊อคเขียนเส้นตรงบนถนนหรือลานหน้าบ้านก็ได้)

การสาธิต

  1. ยืดเชือกให้เป็นเส้นตรงบนพื้น
  2. ทำท่าเดินให้ลูกดู โดยเท้าข้างหนึ่งจะอยู่หน้าเท้าอีกข้างหนึ่ง และต้องเน้นการทรงตัวที่ดี
  3. ลองให้ลูกเดินไปตามเส้น โดยถือสิ่งของต่างๆไปด้วย เดินไปด้วย และจำเป็นต้องเดินให้เบาและเงียบที่สุดเท่าที่จะทำได้
  4. วางเชือกให้เป็นรูปทรงต่างๆตามต้องการ เช่นเส้นหยัก เส้นโค้ง วงกลม ครึ่งวงกลม เลขแปด ฯลฯ และทำตามขั้นตอนที่ 3

จุดประสงค์ เพื่อสร้างท่าทาง การทรงตัว และการเคลื่อนไหวที่ดี

การควบคุมข้อผิดพลาด เด็กเดินไม่ตรงเส้น หรือทำเสียงดังเวลาถือของเดิน

ถุงลึกลับ  (อายุ 3 ถึง 5 ขวบ)

อุปกรณ์ ถุงใส่ของต่างๆที่ลูกคุ้นเคย จำนวน 8-10 ชิ้น (นกหวีด ของเล่นชิ้นเล็ก เชือกผูกร้องเท้า หวี แปรงฟัน ฯลฯ)

การสาธิต

  1. เอาผ้าปิดตา หรือให้ลูกหลับตา
  2. ให้ลูกเอามือล้วงถุง และดึงของออกมาทีละชิ้น
  3. ให้ลูกบอกว่าของชิ้นนั้นๆคืออะไร โดยใช้มือคลำส่วนต่างๆของของชิ้นนั้น
  4. ในแต่ละครั้งที่ลูกทำกิจกรรมนี้ เราอาจจะต้องเปลี่ยนของในถุง ส่วนจะเป็นของที่แยกง่ายหรือยากนั้น ขึ้นอยู่กับอายุของเด็ก
  5. กิจกรรมนี้ ยังสามารถปรับเลือกของให้ขึ้นต้นด้วยตัวอักษรที่เหมือนกัน เช่น ของที่ขึ้นต้นด้วยตัว f, fork, fan, fish, flower เป็นต้น

จุดประสงค์ เพื่อทำความคุ้นเคยกับสิ่งของต่างๆ และประสาทด้านการสัมผัส

การควบคุมข้อผิดพลาด การบอกชื่อสิ่งของไม่ถูกต้อง

ขวดหลากรส (อายุ 3 – 4 ขวบ)

อุปกรณ์ ขวดด้าน (มองไม่เห็นข้างในขวด) 8 ขวด โดยแบ่งออกเป็น

  • 2 ขวด มีน้ำเกลือ
  • 2 ขวด มีน้ำผสมน้ำตาล
  • 2 ขวด มีน้ำผสมผงกาแฟ
  • 2 ขวด มีน้ำส้มสายชู

การสาธิต

  1. บอกเด็กว่า เรากำลังจะจับคู่ขวด
  2. เอาขวดออกมาเรียงกันเป็นสองแถว
  3. เลือกมาสองขวด และหยดน้ำจากขวดลงบนหลังมือ และชิมรส
  4. เลือกขวด และชิมทีละอัน จนกว่าจะหาขวดที่รสชาตเหมือนกับขวด 2 ขวดที่แยกไว้
  5. ทำกิจกรรมไปเรื่อยๆ จนเด็กจับคู่ขวดได้ถูกต้อง
  6. ผสม สลับขวด และให้เด็กลองทำกิจกรรม

จุดประสงค์ เรียนรู้รสชาติพื้นฐาน การจับคู่

การควบคุมข้อผิดพลาด จับคู่ขวดไม่ถูกต้อง

ขวดหลากกลิ่น (อายุ  4- 5 ขวบ)

อุปกรณ์ ขวด 8 ขวด แบ่งออกเป็นคู่ 4 คู่ พร้อมทั้งสารแต่งกลิ่น โดยมีกลิ่น กาแฟ ชินนามอน วนิลา มะพร้าว หรือจะเป็นผงซักฟอก แชมพู และกลิ่นอื่นๆก็ได้

การสาธิต

  1. เรียงขวดเป็นสองแถว คละกัน
  2. บอกลูกว่า คุณกำลังจะสาธิตวิธีดมกลิ่น
  3. เลือกมาหนึ่งขวด (เลือกขวดที่กลิ่นแรงที่สุด) และดมกลิ่น และให้ลูกลองดมกลิ่นดูด้วย
  4. เลือกหยิบขวดเพิ่มอีก ดมกลิ่น และลองหาขวดที่กลิ่นเหมือนกัน
  5. เมื่อดมจนพบขวดที่กลิ่นเหมือนกันแล้ว ก็นำไปแยกวางไว้บนถาด
  6. ทำจนครบทุกอัน
  7. คละขวด และเริ่มให้เด็กลองทำกิจกรรมตั้งแต่แรกด้วยตนเอง
  8. หากเด็กคุ้นเคยกลับกลิ่นต่างๆแล้ว คุณสามารถเพิ่มกลิ่นใหม่ๆได้

จุดประสงค์ เพื่อเข้าใจกลิ่น แยกกลิ่นได้ และจับคู่ได้ถูกต้อง

การควบคุมความผิดพลาด จับคู่ขวดไม่ถูกต้อง

บล็อกรูปทรงกระบอก Cylinder Blocks ( อายุ 2.6 – 5 ขวบ)

อุปกรณ์ ชุดบล็อกทรงกระบอกสี่ชุด

  • ชุด A ทรงกระบอกที่มีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางและความสูงเพิ่มขึ้น
  • ชุด B ทรงกระบอกที่มีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางเพิ่มขึ้น แต่ความสูงเท่ากัน
  • ชุด C ทรงประบอกที่ความสูงเพิ่มขึ้น แต่เส้นผ่าศูนย์กลางเท่ากัน
  • ชุด D ทรงกระบอกที่เส้นผ่าศูนย์กลางเพิ่มขึ้น และความสูงลดลง

การสาธิต

  1. นำชุดบล็อกทรงกระบอกมาวางไว้บนโต๊ะ และให้ลูกนั่งข้างๆเรา
  2. หยิบรูปทรงกระบอกออกมาโดยใช้นิ้วสามนิ้ว (นิ้วโป้ง ชี้ และกลาง)
  3. วางทรงกระบอกไว้ข้างหน้าลูก
  4. หยิบทรงกระบอกด้วยนิ้วมือสามนิ้ว และมองดูช่อง จากนั้นค่อยเลื่อนทรงกระบอกลงช่อง ค่อยๆ และเงียบๆ
  5. ทำตามขั้นตอนที่ 4 จนครบทุกอัน
  6. บอกให้ลูกลองทำกิจกรรมนี้ดู (อย่าลืมบอกคำศัพท์ที่สำคัญของกิจกรรมนี้ ซึ่งได้แก่ ใหญ่ เล็ก สูง เตี้ย หนา บาง)
  7. เราสามารถปรับกิจกรรมให้ยากขึ้น โดยการเอาผ้าปิดตาลูก และให้ลูกรองเรียงทรงกระบอกตามลำดับ เรียงทรงกระบอกโดยไม่ต้องหยอดลงบล๊อก เป็นต้น

การควบคุมข้อผิดพลาด ใส่ทรงกระบอกไม่ถูกช่อง และใส่ไม่ได้

จุดประสงค์ การเตรียมความพร้อมทางด้านคณิตศาสตร์ การเขียน การสังเกตุ และ

—————————————————————————————

ที่มาของรูป 5 senses:

http://msweir.blogspot.ca/2011/04/structures.html

ที่มาของ Pink Tower

http://hanamontessori.com/product/product01.html?idx=31&Lcategory=감각교구&offset=1&mode=&column=&searchString=

ที่มาของรูปชุดทรงกระบอก

http://www.tradevv.com/chinasuppliers/montessoriedutoys_p_7934f/china-Cylinder-Block-set-of-4.html

ข้อมูลอื่นๆ

Teaching Montessori in the Home: Pre-School Years: The Pre-School Y…

The Absorbent Mind

http://www.childandme.com/montessori-resources/#more-1624

http://faculty.fullerton.edu/syen/mts/_link.htm